Η εκλησιά στην Σαμαρίνα

ΓΡΕΒΕΝΑ
Από γεφύρι σε γεφύρι...
Τα καλλιτεχνήματα της πέτρας έπεσαν για χάρη του τσιμέντου
ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΤΡΕΝΟΓΙΑΝΝΗΣ
Ήταν βράδυ σε ένα καφενείο της πόλης των Γρεβενών και με μάτια ορθάνοιχτα παρακολουθούσα τον ενθουσιώδη εκπαιδευτικό και μελετητή της μυκοχλωρίδας, Γιώργο Κωνσταντινίδη, να μου μιλάει για μανιτάρια, για τα αόρατα στους περισσότερους από εμάς «παιδιά της βροχής». Ένας καινούργιος κόσμος ανοιγόταν εμπρός στα μάτια μου και γοητευμένος παρακολουθούσα τον Γιώργο να αναλύει τους κρυφούς αυτούς μύκητες που συνθέτουν μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ενότητες της χλωρίδας του νομού Γρεβενών. Με την έκπληξη ζωγραφισμένη στα μάτια μου άκουγα για την ύπαρξη περισσότερων των 1.000 ειδών στην Ελλάδα, ενώ εμείς μονάχα 2 γνωρίζουμε και αγοράζουμε. Την ίδια στιγμή, δύο πιάτα από φρέσκα απλά ζεσταμένα και κομμένα μανιτάρια «προσγειώθηκαν» στο τραπέζι. Μανιτάρια διαφόρων ειδών, άγνωστα στα μάτια μου, αλλά πεντανόστιμα και χορταστικά. Ο Γιώργος μάς έκανε το τραπέζι έπειτα από μια σύντομη βόλτα στην εξοχή... ένα τραπέζι που θα άξιζε πολλές χιλιάδες δραχμές εάν βρισκόμασταν στην Ευρώπη που ξέρουν να εκτιμούν τους θαυμάσιους αυτούς «μύκητες»! Η διάκριση των ειδών και η γνώση των μυστικών τους είναι ζηλευτά προσόντα, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, και ο Γιώργος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους μελετητές μανιταριών όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά στον κόσμο ολόκληρο!

Το στόμα μου έχασκε ορθάνοιχτο από τις διαδοχικές εκπλήξεις και έβαλα τον Γιώργο να μου υποσχεθεί ότι με την πρώτη ευκαιρία θα με έπαιρνε μαζί του στο δάσος για να μάθω και να γνωρίσω περισσότερα. Προς το παρόν, το καλύτερο που είχα να κάνω ήταν να ξεκινήσω την περιήγησή μου στα χωριά του Βοΐου ή Μαστοροχώρια, όπου η συλλογή μανιταριών έχει πάρει μορφή τοπικού πρωταθλήματος για τους κατοίκους!

Τα χωριά της περιοχής του Βοΐου δεν τα πιάνει το μάτι σου επάνω στον χάρτη. Από τη μια αγκαλιάζουν το ομώνυμο βουνό και από την άλλη στριφογυρίζουν μαζί με την Πραμόριτσα (ή Πραμόριτσα, όπως λένε το ποτάμι οι τοπικοί) και τον Βενέτικο. Βρίσκονται κυρίως στον νομό Γρεβενών, αλλά τα μεγάλα κεφαλοχώρια, όπως ο Πεντάλοφος και το Τσοτύλι, ανήκουν σε εκείνον της Κοζάνης. Πάνω από 25 χωριά παραμένουν στους περίφημους οικισμούς των περασμένων χρόνων και μοιράζονται πέτρινα στολίδια ανάμεσα στις χαρακτηριστικές γρεβενιώτικες λοφοσειρές. Σε τούτα τα χωριά που φτιάχθηκαν τον 17ο αιώνα και ενισχύθηκαν τον 18ο από μετανάστευση Ηπειρωτών, οι κάτοικοι σταμάτησαν να σκάβουν τη γη και δοκίμασαν να σμιλέψουν την πέτρα με θαυμαστά αποτελέσματα. Οι χτίστες που στην αρχή στόλιζαν τον τόπο τους, στη συνέχεια οργανώθηκαν σε μπουλούκια μαστόρων, των οποίων η φήμη πέρασε στα Βαλκάνια και έφτασε μέχρι την Πόλη. Η συνέχεια δεν ήταν η ίδια για όλα τα χωριά και περισσότερο αναπτύχθηκαν εκείνα που η διαμόρφωση του εδάφους επέτρεπε την ενασχόληση με τη γεωργία. Στον 20ό αιώνα οι περιώνυμοι μάστορες είχαν πια ξεχαστεί και τα χωριά άρχιζαν να αλλάζουν όψη. Στις μέρες μας τα εύκολα σεισμοδάνεια δημιούργησαν άλλου τύπου «σεισμό» στα χωριά αυτά. Τα καλλιτεχνήματα της πέτρας έπεσαν για χάρη ενός καινούργιου λειτουργικού σπιτιού από τσιμέντο, χωρίς αισθητική άποψη, χωρίς μέτρο και ταυτότητα. Για εμάς τους επισκέπτες αυτό ισοδυναμεί με καταστροφή, για εκείνους όμως που μένουν στα χωριά αυτά δεν είναι το ίδιο. Μπορεί η όψη τους να χάλασε, αλλά οι κάτοικοι παραμένουν στον τόπο τους. Δεν είναι εύκολο να τα ζητούμε και να τα έχουμε όλα, όσο και αν εμένα προσωπικά μού είναι πολύ δύσκολο να αποδεχτώ την εικόνα που παρουσιάζουν σήμερα τα περισσότερα από τα μαστοροχώρια!

Ακολουθώντας τον δρόμο που περνάει από το Οροπέδιο, το πρώτο χωριό όπου κοντοστάθηκα ήταν οι Εκκλησιές. Ανάμεσα στα νέα σπίτια ξεχωρίζουν μερικά αριστουργήματα της πέτρας, άλλα μισογκρεμισμένα, άλλα χορταριασμένα, μα όλα τους απίθανα σπίτια, μάρτυρες μιας εποχής που φαίνεται να πέρασε ανεπιστρεπτί. Στη διασταύρωση - είσοδο του χωριού Αγ. Κοσμάς (και εδώ δίδαξε ο Κοσμάς ο Αιτωλός), στην άκρη του δρόμου, βρίσκεται το πρώτο εκπληκτικό δημιούργημα του ονομαστού λιθοξόου (αυτού που πελεκάει την πέτρα, δηλαδή) Γιώργου Βράγκα. Ένα από τα τρία λαξευτά εικονοστάσια με παραστάσεις που μας άφησε κληρονομιά. Το επόμενο δείγμα τού πώς μια απλή κατασκευή μετατρέπεται σε καλλιτέχνημα βρίσκεται στην είσοδο του χωριού Κυπαρίσσι. Περνώντας στο εσωτερικό του περιβόλου, πίσω από το εικονοστάσι, δεσπόζουν δύο ακόμα εκπληκτικά κτίρια. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και το σχολείο, που καταφέρνει αρχιτεκτονικά να συνδυάσει τη μνημειακή αρχιτεκτονική με την παραδοσιακή τέχνη των μαστόρων του Μπίσοβου (έτσι λεγόταν το Κυπαρίσσι). Ομολογουμένως ένα από τα ομορφότερα χωριά της περιοχής αυτής είναι η Καλλονή (ή Λούντζι). Οι Λουντζιώτες μάστοροι ήταν περιζήτητοι και τούτο είναι φανερό ακόμα και σήμερα. Πολύ περιποιημένο ορεινό χωριό με υπέροχα σπίτια, πλακόστρωτους δρόμους και παραδοσιακή ταυτότητα, παρά τις όποιες «σύγχρονες» επεμβάσεις.

Από το απίθανο σημείο θέας έξω από την Καλλονή, κανείς από την παρέα δεν μπόρεσε να αντισταθεί στον πειρασμό για ένα «παραστράτημα» εκτός της περιοχής των χωριών του Βοΐου. Το Δοτσικό απείχε μόλις 10 χιλιόμετρα βατού χωματόδρομου και το ονομαστό γεφύρι του μάς περίμενε. Ο δρόμος που θα ενώσει το Δοτσικό με τα Γρεβενά ακόμα φτιάχνεται και στη συμβολή με εκείνον που έρχεται από την Καλλονή ακόμα ένα εκκλησάκι, αυτό του Αγίου Αθανασίου, υπομονετικά δέχεται την καταστροφή. Είναι τρομερό να βλέπεις τεράστια μηχανήματα οδοποιίας τριγύρω από το διαλυμένο παραδοσιακό εκκλησάκι και κανέναν να μην ενδιαφέρεται να το στηλώσει, για να μη σωριαστεί εντελώς. Δεν χρειάζεται να είσαι χριστιανός για να νιώσεις την ανάγκη να σώσεις μια όμορφη εκκλησία... αναρωτιέμαι για τους εργοδηγούς, τους μηχανικούς, τους απλούς ανθρώπους που δουλεύουν εκεί. Από αυτούς θα περίμενα περισσότερη ευαισθησία και όχι από τους μεγαλοεργολάβους που νοιάζονται μονάχα για τα χρήματα.

Το γεφύρι του Δοτσικού

Το μονότοξο πέτρινο γεφύρι του Δοτσικού βρίσκεται στη μέση του οικισμού, πάνω από το ρέμα που διασχίζει το χωριό. Είναι από τα λίγα στην Ελλάδα που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα από τους κατοίκους για να περνάνε από τη μια συνοικία στην άλλη (ακόμα ένα «ζωντανό» παραδοσιακό γεφύρι είναι εκείνο της Βωβούσας, στον νομό Ιωαννίνων). Παρά το μικρό του ύψος έχει μεγάλο άνοιγμα και στο «κλειδί» της νότιας όψης (κλειδί ονομάζεται η μεσαία πέτρα στο κέντρο του τόξου) υπάρχει σκαλισμένο λιθανάγλυφο κεφάλι. Όπως υπολογίζουν, χτίστηκε γύρω στα 1870 και οι μάστορες ήταν από το χωριό Καλλονή, αλλά και από το Δοτσικό.

Επιστρέφοντας στα χωριά της περιοχής του Βοΐου ακολούθησα έναν δρόμο που δεν θα τον συνιστούσα σε κανέναν τώρα που έχουν αρχίσει για τα καλά οι βροχές. Το ορεινό «μονοπάτι» των 900 μέτρων στριφογυρνάει μαζί με ένα ρέμα της Πραμόριτσας και καταλήγει στο γεφύρι του Παλιομάγερου, έξω από το χωριό Δασύλλιο. Στην αρχή ο δρόμος μέσα από δάσος πεύκων (χαρακτηριστική μαυρόπευκη της περιοχής) είναι εύκολος, αλλά στη συνέχεια ακολουθεί το ρέμα, το περνάει τουλάχιστον καμιά δεκαριά φορές, και τα επιβλητικά βράχια που δημιουργούν «σκάλες» μαζί με τη λάσπη και το νερό δημιουργούν ένα αφιλόξενο περιβάλλον ακόμα και για αυτοκίνητα 4x4. Μετά 10 πανέμορφα, εντυπωσιακά και δύσκολα χιλιόμετρα φάνηκε η άσφαλτος και στα δεξιά μας το γεφύρι της Μαέρης ή του Παλιομάγερου. Κατασκευάστηκε στα 1910 πάνω στον παραπόταμο της Πραμόριτσας και η μοναδική καμάρα του σχηματίζει ένα σχεδόν τέλειο τόξο κύκλου. Παρά τις σύγχρονες επισκευές και τα κολονάκια, η γραφικότητά του παραμένει αναλλοίωτη και η τοποθεσία στολίζεται από την ύπαρξή του.

Λίγο πιο πάνω βρίσκεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ξεχασμένα χωριά στον Βόιο, που ακούει στο όνομα Δασύλλιο (παλιά λεγόταν Μαγέρι ή Μαέρι, αντίστοιχα με το γεφύρι). Δημιουργήθηκε στις αρχές του 18ου αιώνα και πολλά από τα πετρόχτιστα σπίτια, εξαίσια δείγματα των μαστόρων του Βοΐου, παραμένουν στη θέση τους, με το αρχοντικό της οικογένειας Χαριζοπούλου να ξεχωρίζει.

Από το Δασύλλιο πέρασα στο Δίλοφο και από εκεί βγήκα μέσω ενός βατού χωματόδρομου στον κεντρικό ασφάλτινο δρόμο που ενώνει την Κόνιτσα με την Κοζάνη. Στρίβοντας δεξιά προς Κοζάνη και ύστερα από 10 χιλιόμετρα περίπου, έμεινα και πάλι με το στόμα ανοιχτό! Στα 1.060 μέτρα ύψος ο Πεντάλοφος στόλιζε τις πλαγιές εκατέρωθεν του δρόμου. Η βόλτα μέχρι το χωριό Βυθός, αλλά και η επίσκεψη στην εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου που διατηρεί την πέτρινη πλάκα στη σκεπή της, θεωρείται επιβεβλημένη.

Το ταξίδι δεν τελειώνει εδώ... απλώς οι διαθέσιμες σελίδες αποδεικνύονται μη επαρκείς για να χωρέσουν τις χιλιάδες εικόνες και ιστορίες από τα χωριά και τα γεφύρια της περιοχής. Προσωπικά πάντως συνέχισα την περιήγηση, ακολούθησα τον δρόμο για τα δύο γεφύρια του χωριού Χρυσαυγή, πήγα στις Κυδωνιές για να δω την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, πέρασα από το Ανθοχώρι για να βρω το μεγαλύτερο σε μήκος γεφύρι που πήρε το όνομα της Πραμόριτσας (λεγόταν Τσακονοχωρίου) και συνέχισα για Κληματάκι, Αμυγδαλιές και Λόχμη. Υπόσχομαι φυσικά να επανέλθω, καλύπτοντας και την υπόλοιπη περιοχή.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Τολμώ να ομολογήσω ότι ως «τυφλός» θα περιφερόμουν στα χωριά του Βοΐου του νομού Γρεβενών, εάν δεν υπήρχε το βιβλίο «Πίνδος-Γρεβενά» του Τριαντάφυλλου Αδαμακόπουλου και της Πηνελόπης Ματσούκα, οι οποίοι αφιέρωσαν τουλάχιστον 5 χρόνια στην περιοχή. Τους ευχαριστώ θερμά, χαίρομαι που είναι φίλοι πλέον, και για όσους ενδιαφέρονται να μάθουν πολύ περισσότερα, συνιστώ ανεπιφύλακτα να προμηθευθούν το βιβλίο που εξέδωσε η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Γρεβενών. Γενικότερα οι αποστάσεις που καλείστε να καλύψετε στην περιοχή είναι σχετικά μικρές και οι περισσότερες ασφάλτινες. Από την πόλη των Γρεβενών, ο Αγ. Κοσμάς απέχει 10 χλμ., το Κυπαρίσσι 25, η Καλλονή 29 και το Δασύλλιο 34. Από το Δασύλλιο μέχρι τον Πεντάλοφο υπολογίστε γύρω στα 16 χλμ., εκ των οποίων τα 7 είναι χωμάτινα (βατός, εύκολος δρόμος). Η παράκαμψη Καλλονή-Δοτσικό είναι περίπου 10 χλμ., χωμάτινα αλλά σχετικά εύκολα (προσοχή στα σημεία όπου γίνονται έργα). Όσοι δοκιμάσουν να ακολουθήσουν τη διαδρομή από το Δοτσικό προς το Δασύλλιο να είναι προετοιμασμένοι για... Camel Trophy! Τα 10 χιλιόμετρα αυτά φάνηκαν σχετικά εύκολα για το Toyota Land Cruiser που είχα στη διάθεσή μου, αλλά δεν πιστεύω ότι θα συνέβαινε το ίδιο εάν πήγαινα τώρα που έχουν αρχίσει οι βροχές. Απαράβατος κανόνας ασφάλειας για τους τολμηρούς είναι 2 καλά αυτοκίνητα 4x4 και... συρματόσχοινο (για να μην πούμε «βίντσι-εργάτη» στο ένα από τα δύο).

ΔΙΑΜΟΝΗ

Σε όλη αυτή την περιοχή δεν υπάρχουν ξενώνες ούτε ξενοδοχεία, παρά μόνο στον Πεντάλοφο που ανήκει στον νομό Κοζάνης. Πάντως, επειδή όλη η περιοχή δεν βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από την πόλη των Γρεβενών, μπορείτε άνετα να μείνετε εκεί.

Πίνδος (Πεντάλοφος) 24680-41.057.

Μηλιώνης (Γρεβενά) 24620-23.223.

Αχίλλειον (Γρεβενά) 24620-85.600.

Αίγλη (Γρεβενά) 24620-85.011.

ΦΑΓΗΤΟ

Οι δύο ονομαστές ταβέρνες στην πλατεία των Γρεβενών είναι ο «Τάκας» και ο «Γκέκας». Για παραδοσιακό κεμπάπ σε λαδόκολλα ο δρόμος οδηγεί στην ταβέρνα του «Ντόβα», ενώ για κλασικού τύπου εστιατόριο προτιμήστε τους «Μερακλήδες». Εάν είστε διατεθειμένοι να κάνετε μερικά χιλιόμετρα παραπάνω, τότε οι ταβέρνες στο χωριό Σπήλαιο (ή Σπήλιο) σας περιμένουν για παραδοσιακή γρεβενιώτικη κουζίνα. Εξαιρετικό είναι το «Κονάκι» στην Αλατόπετρα, ενώ κατά μήκος της διαδρομής που περιγράφουμε η τουριστική υποδομή είναι ανύπαρκτη, αλλά στα καφενεία όλο και κάτι καλό μπορεί να πετύχετε. Καλή (και ανοιχτή) είναι η ταβέρνα των αδελφών Σαμαρά στο Δίλοφο (εάν είστε φίλοι του κεμπάπ, ακόμα καλύτερα) ή άνετα μπορείτε να προτιμήσετε κάποια από τις πολλές ταβέρνες που υπάρχουν στον Πεντάλοφο, γύρω από την κεντρική πλατεία..
Send mail to sv7qi@pkteam.gr with questions or comments about this web site.
Copyright © 2008 SV7QI Ham Radio Station